نياز به مراقبت های پرستاری قبل و بعد از عمل

نياز به مراقبت های پرستاری قبل و بعد از عمل

برگرفته از کتاب : اصول و مهارتهای پرستاری (جلد اول)

تالیف: افسانه عالیوند- سعید ضیاغم

ناشر : دانشگاه آزاداسلامی واحد اهواز

تعريف جراحی :

            عبارت از تغيیر عمدی و برنامه ريزی شده در ساختمان های آناتوميکی بدن به منظور ايجاد راحتی ، تسکين درد، رفع فرآیند های پاتولوژيک و ترميم آسيب های تروماتيک است .

جراحی به عنوان عامل تهاجمی برای بدن به حساب می آيد . عوامل مؤثر در ايجاد خطر و عوارض ناشی از جراحی عبارتند از :

وسعت جراحی ، سن ( کودکان زير شش ماه به دليل عدم تکامل سيستم های بدن ، کم بودن بافت زير جلدی و افراد مسن به دليل کاهش ظرفيت قلب و ريه ، اختلال در تنظيم آب والکتروليت های ،  کاهش عملکردکليه و کبد و عدم تحرک در تخت ) مشکلات بهداشتی ( مثل بيماريهای ريوی ، انعقاد خون و اختلالات متابوليکی ) چاقی ، استرس روانی و درمان خاص دارويي .

 

اهداف اعمال جراحی :

اهداف اعمال جراحی عبارتند از :

•   جراحی تشخيصی[1]  مانند نمونه برداری ( بيوپسی ) و لاپاراتومی[2] (باز کردن محوطه شکم).
• - جراحی درمانی[3] مانند برداشتن آپانديس ملتهب ،يا برداشتن توده ملتهب.
• - جراحی ترميمی[4] مانند اصلاح زخم های متعدد .
• - جراحی زيبايي[5] مانند ترميم لب شکری.
• - جراحی تسکينی[6] مانند گاسترستومی برای رفع ناتوانی بيمار در بلع غذا .

 

تقسیم بندی اعمال جراحی بر اساس اولویت ها

همچنين اعمال جراحی بر اساس اولويت و فوريت به انواع زیر تقسيم می شوند .

• اورژانسی[7]: به اعمالی اطلاق می شود که بایستی به سرعت برای بیمار انجام شود . مانند مواردی که جان بیمار در خطر است . ( خونریزی ، انسداد روده ).
• فوری[8]:اعمال جراحی است که باید ظرف 24 ساعت انجام شود .
• لازم[9]: که بایستی حتما انجام شود (ولی در عرض چند هفته تا چند ماه می توان آن را به تأخیر انداخت . مانند کاتاراکت ، بزرگی خوش خیم پروستات بدون انسداد مثانه )
• انتخابی[10]:در اولین فرصت باید انجام شود ولی اورژانسی نیست . مانند ترمیم واژن .
• اختياری[11]:تصمیم گیری در مورد این جراحی به عهده بیمار است . مانند جراحی زیبایی

بررسی نکات مهم قبل از اعمال جراحی :

قبل از انجام اعمال  جراحی بايد بررسی های زير انجام گيرد :

بررسی نياز به اکسيژن :

 بايد اطلاعاتی در زمينه اختلالات مزمن ريوی ، داروهای تجويزی ، سابقه استعمال دخانيات ، سرفه ، ويزينگ[12] تنفسی ، اورتوپنه[13]، تورم پا ، سيانوز ، آسم و درد قفسه سينه به هنگام فعاليت فراهم آورد.

 بررسی مايعات و الکتروليتها:

بررسی سيستم گردش خون : شامل بررسی مشکلات مزمن قلبی ، فشار خون بالا ، ديابت ، وجود درد در قفسه سينه ، نبض نامنظم ، فشار خون سيستولی کمتر از 90 و دياستولی بيشتر از 120 ، کنترل نوار قلب (EKG) در افراد بالای 45 سال و کليه کسانی که دچار مشکل قلبی هستند . شمارش کامل گلبولی (CBC)  ، بررسی نوع گروه خون و کراس مچ[14] (T&C) ، آزمايش( p.t  ).

نيازهای دفعی:

دفع داروهای بيهوشی از طريق کليه ها صورت می گيرد، پس لازم است آزمايش کامل ادرار(U/A) انجام شود تا ارزيابي از سيستم ادراری داشته باشيم.

نيازهای ايمنی :

در مورد سابقه وجود حساسيت و علائم و نشانه های آن نسبت به داروها و فرآورده های خونی يا ماده حاجب از بيمار سئوال شود .

برنامه های آموزشی قبل از عمل جراحی بايد برای بيمار تدارک ديده شود . اين آموزشها می تواند به صورت گروهی و يا فردی باشد .

 آموزش می تواند شامل مواردی از قبيل شرح فعاليت های پرستاری ، اطلاعاتی مربوط به درد ، آموزش به بيمار جهت شرکت در فعاليت های روزمره خود ، حمايت روانی وآموزش مهارت ها ( شرح تمرين تنفس عميق و سرفه موثر) باشد.

بهتر است قبل از آموزش ، چک ليست تهيه شود که می تواند شامل اطلاعات در مورد روش جراحی ، نوع بيهوشی ( موضعی يا عمومی ) ، NPO  بودن بيمار ، داروها ، پانسمان و لوله های تخليه ترشحات ، اکسيژن درمانی ، منع استعمال دخانيات ، ورزش اندام تحتانی و قوانين مربوط به بيمار باشد.

 

مراقبت های فوری قبل از عمل جراحی preoperative care

 

اين مراقبت ها شامل :

1-  بستن باند مشخصات به دور مچ بيمار جهت شناختن بيمار(دستبند) .

2-  خارج نمودن تمامی لباس ها و پوشاندن گان مخصوص اتاق عمل .

 3- گرفتن آخرين علائم حياتی قبل  از رفتن به اتاق عمل و يادداشت نمودن آنها در پرونده و بر روی دستبند بيمار.

 4- کاهش اضطراب بيمار ( دادن اطلاعات مورد نیاز به بیمار ، عدم امر و نهی نمودن به بيمار ،توضیح در مورد نوع عمل و روش عمل در حد فهم بیمار)  .

 5- NPO  نگهداشتن بيمار حداقل برای مدت 8 ساعت قبل از عمل برای بيمارانی که بيهوشی عمومی می گيرند ( تا در صورت استفراغ ، محتويات معده به داخل ريه آسپيره نشود .) .

 6- آمادگی روده و خالی کردن آنها از مواد دفعی طبق دستور پزشك .

 7- آمادگی پوست ناحيه عمل (تراشیدن[15] ناحيه عمل و ضد عفونی نمودن آن قبل از عمل جراحی ، بهتر است نيم ساعت قبل ازعمل اين کار انجام شود ) .

8- خارج نمودن دندانهای مصنوعی و پروتز های بيمار .

 9- خالی نمودن مثانه بيمار قبل از عمل ( در بعضی از مواقع بنا به دستور پزشک لازم است برای بيمار سوند فولی گذاشته شود و بعد به اتاق عمل فرستاد شود ) .

10- بررسی پرونده بيمار از نظر وجود آزمايشات لازم ، نوار قلب EKG ، مشاوره داخلی و بيهوشی برای بيماران پر خطر[16] و همچنين برای تمام بيماران بالای 40 سال ، و اگر برای بيمار درخواست خون شده است ، اطمينان از آماده بودن کيسه های خون درخواستی در آزمایشگاه .

 11- بررسی برگ رضايت عمل جراحی  و رضایت های خاص در بعضی از اعمال خاص ( مثلا در اعمال جراحی قطع عضو یا آمپوتاسیون )

مراقبت های فوری پس از عمل : post operative care

پس از انجام عمل جراحی بيمار همراه پرونده و دستورات پس ازعمل به بخش برگردانده می شود .دستورات، توسط پرستار بخش چک شده و بيمار را از نظر سطح هوشياری وضعيت تنفس وضعيت پانسمان ها و سوند های متصل به او بررسی میکند .

بيمار را با پوزيشن مناسب به تخت منتقل مي کنند. قرار دادن بيمار در وضعيت مناسب جهت باز بودن راه هوايي و خروج بهتر ترشحات دهان کنترل v/s بررسی زخم و لوله های درناژ ترشحات از ديگر وظايف پرستار می باشد.

 

بررسی و تدابير بعدی پس از عمل:

تجویز اکسيژن و بازنگه داشتن راه هوايي : پس از به هوش آمدن بيمار، پرستار بايد راه هوايي بيمار را باز نگهدارد وبه خروج ترشحات دستگاه تنفس کمک نمايد . کاهش تحرک بيمار پس از عمل  به تجمع ترشحات در ريه کمک مي کند.

ساکشن ترشحات ،تغيير وضعيت بيمار، آموزش و کمک به بيمار جهت انجام سرفه و تنفس عميق مانع تجمع ترشحات در ريه ها می گردد. همچنين با توجه به دستور پزشک بيمار را NPO  نگه ميداريم .

شوک[17] :

شوک و خونريزی از مشکلات احتمالی پس از عمل جراحی است . وجود خون روشن در پانسمان ناحيه عمل، نشانگر خونريزی حاد می باشد و بايد سريعاً گزارش گردد و هر 30-15 دقيقه آن ناحيه کنترل گردد .

در صورت خونريزی شديد، علائم شوک بروز می کند که با علائمي نظير افت فشار خون ،افزايش نبض و نخی شكل شدن آن ،رنگ پريدگی ، پوست سرد و مرطوب ،  ضعف و بي قراری مشخص می گردد . که در اين مورد بايد سريعاً به پزشک اطلاع داده و اقدامات لازم برای بیمار انجام شود . در صورت عدم ممنوعيت ، بالا بردن پاها کنترل V/S گرم نگهداشتن بيمار باز بودن رگ و داشتن  IV مناسب هر چه سريعتر انجام گيرد .

جراحی هميشه سبب از دست رفتن مايعات از عروق خونی و سلولها و بافتهای بريده شده از طريق جراحی می شود و دهيدراتاسيون[18] از مشکلات بالقوه شايع پس از عمل جراحی است لذا جايگزينی مايعات ضروری است.

تغذيه[19] :

تمامی آسيبها  و اعمال جراحی سبب افرايش نياز بدن به مواد مغذی می گردد در اين گونه موارد مقدار پروتئين مورد نياز بدن افزايش می يابد .لذا نياز به انرژی و تغذيه مازاد ضرورت می يابد . ( به ازای هر کيلو گرم وزن بدن 5/2 -5/1 گرم پروتئين مورد نياز است .)

نياز های دفعی[20]

اثرات تضعيف کننده داروهای بيهوشی و مسکن ها برCNS ( دستگاه سيستم عصبي مرکزی) موجب کاهش عملكرد عضلات و اسفنکتر مثانه و احتمالاً ناتوانی جهت دفع ادرار و باعث ايجاد احتباس  ادراری می گردد که می بايست پس از بررسی و اطمينان از اين مسئله به پزشك گزارش گردد .

حرکت و فعاليت[21]

 عدم تحرک بيمار، احتقان ريوی ، کاهش تون عضلات ، مشکلات گوارشی ، و احتمال بروز آمبولی را زياد می کند . با زود به راه انداختن بيمار پس از عمل جراحی، خطر عوارض عمل به مراتب کمتر می گردد.

کنترل عفونت[22]

يكي از مهمترين نياز های همه بيماران تحت عمل جراحی ، پيشگيری از عفونت بعد ازعمل خواهد بود. برش جراحی اولين مکانيسم دفاعی بدن يعنی پوست را از بين برده و سبب ورود عوامل بيماريزا  می شود .

 علائم قرمزی ، درد ، تورم ، ترشح غير معمول ،  افزايش درجه حرارت بدن و افزايش تعداد گلبول های سفيد خون (WBC) از نشانه های عفونت به شمار می رود.   ( اين علائم معمولاً حدود 48 ساعت بعد از عمل ظاهر می شوند ) .

        بررسی ناحيه عمل به طور مرتب و انجام پانسمان به موقع و استفاده از تکنيک های استريل می تواند از ايجاد عفونت در محل زخم جلوگيری بعمل آورد .